ონლაინ თაღლითობა: რა უნდა გააკეთო

თუ ფული ეს-ესაა ჩამოგეჭრათ, დაურეკეთ ბანკს ახლავე, 24 საათიან ცხელ ხაზზე, და დაბლოკეთ ბარათი. მხოლოდ ამის შემდეგ დაწერეთ წერილობითი საჩივარი და მიმართეთ პოლიციას. პირველი საათები წყვეტს ყველაფერს. სანამ თანხა მიმღების ანგარიშიდან გატანილი არ არის, ბანკს მისი შეჩერების რეალური შანსი აქვს. ყოველი გასული დღე ამ შანსს ამცირებს, ხოლო chargeback-ის ვადა ოპერაციის თარიღიდან ითვლება, არა თაღლითობის აღმოჩენიდან.

პირველი 24 საათი

ეს ოთხი ნაბიჯი სწორედ ამ თანმიმდევრობით შეასრულეთ. ყველაზე ხშირი შეცდომა ისაა, რომ ადამიანი ჯერ თაღლითს უკავშირდება ან დილას ელოდება და ბანკს მაშინ რეკავს, როცა თანხა უკვე გატანილია.

1. დაურეკეთ ბანკს, სანამ სხვა რამეს გააკეთებთ. ცხელი ხაზი ღამითაც მუშაობს. უთხარით ოპერატორს ოპერაციის თარიღი, დრო და თანხა, და მოითხოვეთ ორი რამ: ტრანზაქციის შეჩერების მცდელობა და მიმართვის რეგისტრაციის ნომერი. ეს ნომერი შემდეგ ყველა დოკუმენტში დაგჭირდებათ.
2. დაბლოკეთ ბარათი და დახურეთ დანარჩენი კარებიც. აპლიკაციიდან დაბლოკეთ ბარათი, შეცვალეთ ინტერნეტ-ბანკის პაროლი, წაშალეთ შენახული ბარათები საეჭვო საიტებიდან და შეამოწმეთ, ხომ არ დაემატა ახალი მიმღები, არ გაიზარდა ლიმიტი ან არ ჩაირთო ფოსტის გადამისამართება. თუ კომპიუტერში AnyDesk, TeamViewer ან მსგავსი პროგრამა დაგაყენებინეს, წაშალეთ ისიც.
3. დაწერეთ წერილობითი საჩივარი იმავე დღეს. სატელეფონო ზარი საკმარისი არაა. საჩივარი შეიტანეთ ფილიალში ან ინტერნეტ-ბანკიდან და დაიტოვეთ ასლი რეგისტრაციის ნომრით. მიუთითეთ ზუსტი თარიღი და დრო, თანხა და ვალუტა, მიმღების ან მაღაზიის დასახელება, ბარათის ბოლო ოთხი ციფრი, და ცალსახად დაწერეთ, რომ ოპერაცია თქვენ არ გაგივლიათ. ეროვნული ბანკის წესით საფინანსო ორგანიზაცია ვალდებულია საჩივარი ერთ თვეში განიხილოს და პასუხი იმავე ფორმით მოგცეთ.
4. შეიტანეთ განცხადება პოლიციაში. დარეკეთ 112-ზე ან მიდით უახლოეს განყოფილებაში. თან წაიღეთ ამონაწერი, სკრინშოტები, მიმოწერა, ნომრები და ბმულები. მოითხოვეთ საქმის ნომერი და გამომძიებლის საკონტაქტო. ბანკები ხშირად სწორედ ამ ნომერს ითხოვენ დავის მასალაში.

ერთი გაფრთხილება: არაფერი წაშალოთ. ნუ დაბლოკავთ თაღლითს, სანამ მიმოწერას არ გადაინახავთ, და ნუ გაასუფთავებთ სმს-ებს. სწორედ ეს მასალა აწყობს საქმეს.

სამი გავრცელებული სცენარი

დაბრუნების შანსი იმაზეა დამოკიდებული, თანხა როგორ გავიდა. სამივე შემთხვევა სხვადასხვა ინსტრუმენტს ეხება.

სცენარი	როგორ ხდება	რა შანსია დაბრუნების	პირველი ნაბიჯი
ბარათიდან ჩამოჭრა	ფიშინგური ბმულით ან ყალბი მაღაზიით იღებენ ბარათის მონაცემებს, შემდეგ კი ზარით სთხოვენ ერთჯერად კოდს. ხდება შენახული ბარათიდან განმეორებადი ჩამოჭრაც.	სამიდან ყველაზე მაღალი, თუ სწრაფად მიმართავთ და კოდი არავის გაუზიარეთ. აქ chargeback რეალურად მუშაობს.	ცხელი ხაზი, ბარათის ბლოკი და წერილობითი საჩივარი 24 საათში.
ყალბი საინვესტიციო პლატფორმა	რეკლამა ან ზარი, თავაზიანი ბროკერი და ლამაზი კაბინეტი მოგებული ციფრებით. თანხას თქვენ თვითონ რიცხავთ, ხოლო გატანის თხოვნაზე დამატებით გადასახადს ითხოვენ. ხშირად დისტანციური წვდომის პროგრამითაც შედიან.	დაბალი, რადგან ოპერაცია თქვენი ავტორიზებულია. მცირე შანსი რჩება მხოლოდ ბარათულ გადახდებზე, რომელთა ვადაც ჯერ არ ამოწურულა.	შეაჩერეთ ყველა შემდგომი გადარიცხვა, მოაშორეთ დისტანციური წვდომა და იმავე დღეს მიმართეთ ბანკსა და პოლიციას.
კრიპტო	გადარიცხვა საფულეზე, p2p გარიგება ან ტრეიდერის ანგარიში. ქსელში დადასტურებული ტრანზაქცია უკან აღარ ბრუნდება.	ყველაზე დაბალი. chargeback აქ არ არსებობს, ერთადერთი გზაა გამოძიება და ბირჟის მიერ ანგარიშის გაყინვა, თუ თანხა რეგულირებულ ბირჟაზე შევიდა.	შეინახეთ ტრანზაქციის hash და საფულის მისამართი, აცნობეთ ბირჟის მხარდაჭერას და პოლიციას.

როგორ მუშაობს chargeback

chargeback არ ნიშნავს, რომ ბანკი თავისი კეთილი ნებით გიბრუნებთ ფულს. ეს არის დავა Visa-სა და Mastercard-ის წესებით, თქვენს ბანკსა და მაღაზიის ბანკს შორის. ის მხოლოდ ბარათულ ოპერაციაზე მუშაობს, ანგარიშიდან ანგარიშზე გადარიცხვაზე, კრიპტოზე და ნაღდ ფულზე არა.

• 0-2 დღე. თქვენი საჩივარი ბანკში. რაც უფრო ადრე, მით უკეთესი, რადგან თანხის ნაწილი შეიძლება ჯერ კიდევ დაუმუშავებელი იყოს.
• ვადა, რომელშიც უნდა მოასწროთ. საერთაშორისო სისტემები დავის დაწყებას ჩვეულებრივ ოპერაციიდან ან მიწოდების მოსალოდნელი თარიღიდან 120 დღეში უშვებენ. თაღლითობის ზოგიერთ კოდზე ფანჯარა უფრო ვიწროა, ამიტომ სრულ 120 დღეს ნუ დაეყრდნობით.
• 30-45 დღე. მაღაზიის მხარეს პასუხის დრო აქვს, Visa-ს წესით დაახლოებით 30, Mastercard-ის წესით 45 დღე. თუ ის დავას გააპროტესტებს, საქმე pre-arbitration ეტაპზე გადადის და კიდევ რამდენიმე კვირა ემატება.
• ერთი თვე თქვენი ბანკისთვის. ეროვნული ბანკის მოთხოვნით ბანკმა თქვენს საჩივარზე პასუხი ერთ თვეში უნდა გაგცეთ, თუნდაც დავა სისტემაში ჯერ მიმდინარეობდეს.
• რეალური ვადა. პრაქტიკაში ერთი თვიდან სამ თვემდე. რთულ საქმეებზე მეტიც.

თუ ბანკის პასუხი დაგაკმაყოფილებთ, საქმე აქ სრულდება. თუ არა, შემდეგი ინსტანციაა საქართველოს ეროვნული ბანკის მომხმარებელთა უფლებების გვერდი, ცხელი ხაზი 032 2 406 406 და ელფოსტა cp@nbg.gov.ge. საგადახდო ოპერაციებზე ეროვნულ ბანკთან მოქმედებს დავების განმხილველი კომისიაც: განხილვა უფასოა და გადაწყვეტილებას 90 კალენდარულ დღეში იღებს, რთულ შემთხვევაში დამატებით 30 დღეში. მისი გადაწყვეტილება სასამართლოში საჩივრდება.

როდის არ ბრუნდება ფული

ამის ცოდნა წინასწარ გჭირდებათ, რომ თვეები ცრუ იმედში არ გაატაროთ და ენერგია იქ მიმართოთ, სადაც შედეგი აქვს.

• როცა ერთჯერად კოდს თქვენ გასცემთ. სმს კოდი ან აპლიკაციაში დადასტურება ბანკისთვის ნიშნავს, რომ ოპერაცია თქვენ დაადასტურეთ. ასეთ დავას ბანკი თითქმის ყოველთვის აგებს. საქმე პოლიციაში მაინც რჩება, მაგრამ chargeback აქ იშვიათად შველის.
• როცა თანხა ნებაყოფლობით გადარიცხეთ. საინვესტიციო პლატფორმა, სოციალურ ქსელში ნაპოვნი გამყიდველი, წინასწარი გადახდა კერძო პირის ანგარიშზე. გადარიცხვა ბარათული შენაძენი არაა, ამიტომ დავის ინსტრუმენტი მასზე არ ვრცელდება.
• კრიპტოგადარიცხვა. ქსელი უკან დაბრუნებას ტექნიკურად არ ითვალისწინებს. შანსი მხოლოდ მაშინაა, თუ თანხა რეგულირებულ ბირჟაზე შევიდა და ანგარიშის გაყინვას მოვასწრებთ.
• როცა ვადა გავიდა. როცა ჩამოჭრას ნახევარი წლის შემდეგ ამჩნევთ, ბარათული დავის ფანჯარა უკვე დახურულია.
• როცა თანხა უკვე გატანილია. ორგანიზებული სქემა ფულს რამდენიმე ანგარიშზე ფანტავს და საათებში ანაღდებს, ხშირად სხვა ქვეყანაში. ასეთ ჯაჭვს გამოძიება მისდევს, დაბრუნება კი გამონაკლისია.
• როცა მეორედ გატყუებენ. დაკარგული თანხის დაბრუნების სააგენტო, რომელიც წინასწარ ანაზღაურებას ითხოვს, იმავე თაღლითობის მეორე ტალღაა. ეროვნული ბანკი და პოლიცია საქმეს ფასიან მომსახურებად არავის სთავაზობს.

ჩვენ ფულის დაბრუნებას არ გპირდებით. ამის დაპირება ვერავინ შეძლებს, ვერც ბანკი და ვერც იურისტი. რაც შესაძლებელია, ისაა, რომ თქვენი მხარე მაქსიმალურად ძლიერად წარსდგეს იმ დღეებში, სანამ საქმეს ჯერ კიდევ აქვს პერსპექტივა.

როგორ დაგეხმარებით

ჩვენი როლი ტექნიკურია და კიბერ უსაფრთხოების მიმართულების ნაწილია. ვამზადებთ მტკიცებულებების პაკეტს ბანკისა და პოლიციისთვის, ისეთი სახით, რომ განმხილველს დამატებითი კითხვები აღარ გაუჩნდეს და საქმე ფორმალობის გამო არ შეჩერდეს.

• ინციდენტის ქრონოლოგია. ერთი დოკუმენტი, სადაც ყველა თარიღი, დრო, თანხა და ვალუტა ერთმანეთს ემთხვევა. ბანკის საჩივარი და პოლიციის განცხადება ერთსა და იმავე ფაქტებს ეყრდნობა.
• ციფრული კვალის ფიქსაცია. ფიშინგური საიტის ასლი, სანამ ის ჩაქრება, სრული ბმულები, ელფოსტის სათაურები, დომენისა და ჰოსტინგის მონაცემები, ტრანზაქციის hash და საფულის მისამართები.
• სკრინშოტების სწორად აღება. ხილული მისამართის ზოლით, თარიღით და სრული მიმოწერით, ჭრილების გარეშე. დაჭრილი სკრინშოტი ხშირად სუსტ მტკიცებულებად ითვლება.
• მოწყობილობის გასუფთავება. დისტანციური წვდომის პროგრამების მოხსნა, პაროლებისა და ორფაქტორიანი ავთენტიფიკაციის განახლება, ფოსტის გადამისამართებისა და საეჭვო სესიების შემოწმება, რომ მეორე ჩამოჭრა აღარ განმეორდეს.
• ბიზნესის პრევენცია. თუ თანხა კომპანიის ანგარიშიდან გავიდა, ვაწყობთ გადახდის დამტკიცების წესს, ვამოწმებთ საიტსა და ფოსტას, და თანამშრომლებს ვასწავლით ყალბი ინვოისისა და ხელმძღვანელის სახელით გამოგზავნილი წერილის ამოცნობას.

მასალის შეგროვება პირველ დღეს ბევრად უფრო შედეგიანია, ვიდრე კვირის შემდეგ.